Bộ Tài chính Việt Nam đề xuất gia hạn giảm thuế nhiên liệu để kiềm chế áp lực lạm phát

Từ khóa: thuế nhiên liệu, giá xăng dầu, lạm phát, Bộ Tài chính Việt Nam, miễn giảm thuế, CPI, an ninh năng lượng, ngân sách nhà nước

Mở đầu

Trong bối cảnh thị trường năng lượng thế giới vẫn tiềm ẩn nhiều biến động, Bộ Tài chính Việt Nam đã đề xuất kéo dài thời gian áp dụng các biện pháp miễn, giảm thuế đối với xăng dầu thêm ba tháng, đến hết ngày 30/9. Động thái này được xem là một giải pháp thận trọng nhằm giảm áp lực chi phí đầu vào cho nền kinh tế, hỗ trợ ổn định giá bán lẻ trong nước và hạn chế nguy cơ tác động dây chuyền đến chỉ số giá tiêu dùng.

Đề xuất mới cho thấy nhà điều hành đang tiếp tục ưu tiên mục tiêu kiểm soát lạm phát, đồng thời duy trì dư địa để bảo đảm an ninh năng lượng và từng bước khôi phục nguồn thu ngân sách. Tuy nhiên, việc kéo dài ưu đãi thuế cũng đồng nghĩa với việc ngân sách nhà nước sẽ phải chấp nhận một phần hụt thu trong ngắn hạn.

Gia hạn ưu đãi thuế đối với xăng dầu

Theo dự thảo nghị quyết đang được lấy ý kiến, Bộ Tài chính đề xuất kéo dài việc áp dụng thuế nhập khẩu ưu đãi tối huệ quốc ở mức 0%, thuế bảo vệ môi trường và thuế giá trị gia tăng đối với các mặt hàng dầu mỏ đến hết ngày 30/9, thay vì kết thúc vào ngày 30/6 như quy định hiện hành.

Điểm đáng chú ý là thuế tiêu thụ đặc biệt đối với xăng sẽ được khôi phục từ ngày 1/7. Mức thuế được đề xuất bao gồm: xăng khoáng 10%, xăng sinh học E5 là 8% và xăng sinh học E10 là 7%. Như vậy, chính sách lần này không phải là một gói miễn giảm toàn diện, mà là sự điều chỉnh có chọn lọc, nhằm cân bằng giữa mục tiêu kiềm chế giá và yêu cầu từng bước đưa chính sách thuế trở về trạng thái bình thường.

Theo cơ quan này, việc tiếp tục giữ thuế nhập khẩu ưu đãi ở mức 0% sẽ giúp doanh nghiệp đầu mối có thêm dư địa đa dạng hóa nguồn cung, đặc biệt từ các thị trường ngoài ASEAN, qua đó giảm phụ thuộc vào các nguồn cung truyền thống.

Bối cảnh quốc tế vẫn còn nhiều rủi ro

Đề xuất của Bộ Tài chính được đưa ra trong bối cảnh giá dầu thế giới đã hạ nhiệt phần nào sau khi Mỹ và Iran đạt được thỏa thuận hòa bình, đồng thời hoạt động hàng hải qua eo biển Hormuz được khôi phục. Dù vậy, Bộ Tài chính nhấn mạnh rằng thị trường năng lượng toàn cầu vẫn chưa thật sự ổn định.

Những rủi ro địa chính trị vẫn hiện hữu, khả năng xung đột tái bùng phát chưa thể loại trừ, trong khi nguồn cung dầu mỏ toàn cầu tiếp tục chịu ảnh hưởng từ các diễn biến chính trị và an ninh khu vực. Trong điều kiện như vậy, bất kỳ cú sốc nào từ bên ngoài cũng có thể nhanh chóng lan sang thị trường trong nước thông qua chi phí nhập khẩu, vận tải và phân phối.

Ngoài yếu tố quốc tế, cơ quan quản lý cũng lưu ý rằng phần lớn lượng xăng dầu đang lưu thông trong nước hiện được nhập mua vào giai đoạn giá cao hơn và vẫn đang nằm trong kho. Các lô hàng phản ánh mức giá quốc tế mới thấp hơn thường cần thêm thời gian đàm phán hợp đồng và vận chuyển, nên chưa thể ngay lập tức tác động lên giá bán lẻ nội địa.

Tác động đến giá bán lẻ và lạm phát

Trên thị trường trong nước, giá bán lẻ xăng dầu đã giảm dần qua các kỳ điều hành gần đây. Hiện E10 đang ở mức khoảng 20.750 đồng/lít, còn dầu diesel ở mức 23.530 đồng/lít, thấp nhất trong gần ba tháng. Tuy nhiên, so với thời điểm trước khi căng thẳng Trung Đông leo thang, mặt bằng giá vẫn cao hơn từ 5,9% đến 33,8% tùy mặt hàng.

Theo tính toán của Bộ Tài chính, nếu toàn bộ các loại thuế liên quan đến xăng dầu được khôi phục ngay lập tức về mức trước khủng hoảng, giá bán lẻ trong nước có thể tăng vọt từ 43% đến 67% tùy sản phẩm. Kịch bản này không chỉ gây áp lực lớn lên chi phí sinh hoạt của người dân mà còn có thể đẩy chỉ số giá tiêu dùng bình quân năm nay tăng thêm khoảng 0,78 điểm phần trăm, tạo rủi ro trực tiếp đối với mục tiêu kiểm soát lạm phát.

Ngược lại, nếu các ưu đãi thuế tiếp tục được gia hạn đến hết tháng 9 nhưng thuế tiêu thụ đặc biệt với xăng được khôi phục từ đầu tháng 7, giá bán lẻ xăng E5 và E10 chỉ có thể tăng khoảng 7% đến 8%, trong khi dầu diesel gần như giữ nguyên. Khi đó, giá nhiên liệu bình quân chỉ tăng khoảng 5%, và tác động ước tính lên CPI chỉ vào khoảng 0,11 điểm phần trăm.

Sự khác biệt giữa hai kịch bản cho thấy vai trò rất lớn của chính sách thuế trong điều tiết giá năng lượng và ổn định kinh tế vĩ mô. Trong bối cảnh giá nhiên liệu có sức lan tỏa rộng đến vận tải, sản xuất và tiêu dùng, việc lựa chọn phương án thận trọng là điều dễ hiểu.

Cân bằng giữa ổn định vĩ mô và nguồn thu ngân sách

Một điểm cần lưu ý là chính sách ưu đãi thuế không chỉ mang ý nghĩa hỗ trợ thị trường, mà còn là một phép thử đối với năng lực cân đối ngân sách. Bộ Tài chính ước tính nếu gia hạn các biện pháp miễn, giảm thuế thêm ba tháng, tổng thu ngân sách trong quý III có thể giảm khoảng 604 triệu USD.

Đây là khoản hụt thu không nhỏ, nhất là trong bối cảnh nhà nước vẫn cần nguồn lực cho đầu tư phát triển, an sinh xã hội và các nhiệm vụ điều hành thường xuyên. Tuy nhiên, việc chấp nhận giảm thu trước mắt để giữ ổn định giá cả và hỗ trợ sản xuất cũng có thể được xem là lựa chọn hợp lý nếu so với chi phí kinh tế - xã hội lớn hơn do lạm phát gia tăng.

Từ góc độ điều hành, đề xuất của Bộ Tài chính phản ánh cách tiếp cận “linh hoạt nhưng có lộ trình”: không duy trì ưu đãi vô thời hạn, nhưng cũng không vội vàng thu hẹp hỗ trợ khi thị trường chưa thật sự ổn định. Đây là điểm then chốt để tránh gây sốc cho doanh nghiệp và người tiêu dùng.

Ý nghĩa đối với doanh nghiệp và người dân

Đối với doanh nghiệp vận tải, logistics và sản xuất công nghiệp, việc duy trì mặt bằng giá nhiên liệu ở mức tương đối ổn định sẽ giúp giảm chi phí đầu vào, cải thiện khả năng dự toán tài chính và hạn chế biến động giá thành sản phẩm. Trong bối cảnh nhu cầu tiêu dùng còn phục hồi chưa đồng đều, sự ổn định này có ý nghĩa hỗ trợ đáng kể cho hoạt động kinh doanh.

Đối với người dân, đặc biệt là nhóm thu nhập trung bình và thấp, việc kìm hãm đà tăng giá xăng dầu có tác động trực tiếp đến chi phí đi lại, sinh hoạt và giá hàng hóa thiết yếu. Trong thực tế, xăng dầu không chỉ là một mặt hàng tiêu dùng mà còn là đầu vào của hầu hết chuỗi cung ứng. Vì vậy, mỗi biến động lớn về giá nhiên liệu đều có thể gây hiệu ứng lan tỏa lên toàn bộ nền kinh tế.

Kết luận

Đề xuất của Bộ Tài chính Việt Nam về việc gia hạn các biện pháp giảm thuế đối với xăng dầu đến ngày 30/9 là một bước đi mang tính phòng ngừa, nhằm ứng phó với những bất định còn tồn tại trên thị trường năng lượng toàn cầu. Bằng việc giữ một số ưu đãi thuế trong khi khôi phục dần thuế tiêu thụ đặc biệt đối với xăng, cơ quan quản lý đang cố gắng tìm điểm cân bằng giữa kiểm soát lạm phát, bảo đảm nguồn cung và phục hồi thu ngân sách.

Trong ngắn hạn, chính sách này có thể giúp giảm áp lực lên giá bán lẻ nhiên liệu và hạn chế tác động tiêu cực đến CPI. Về dài hạn, đây cũng là cơ hội để Việt Nam tiếp tục hoàn thiện cơ chế điều hành linh hoạt, minh bạch và phù hợp hơn với biến động của thị trường quốc tế, qua đó củng cố nền tảng ổn định cho tăng trưởng kinh tế.