Ngày 27/7/2026, báo cáo quý mới nhất của Hội đồng Vàng Thế giới (WGC) cho thấy, tính đến cuối quý II/2026, tổng dự trữ vàng của các ngân hàng trung ương toàn cầu đạt 38.750 tấn, mức cao nhất kể từ năm 1989. Riêng nửa đầu năm 2026, lượng vàng ròng các ngân hàng trung ương mua vào đạt 483 tấn, tăng 22% so với cùng kỳ. Trong bối cảnh quyền bá chủ USD lung lay, xung đột địa chính trị thường xuyên, câu hỏi “tại sao mua vàng” đã từ vấn đề tài chính cá nhân nâng lên thành chiến lược quốc gia.

I. Năm động lực cốt lõi khiến ngân hàng trung ương mua vàng

Giám đốc quan hệ ngân hàng trung ương của WGC, Ashley O'Neill, cho biết trong cuộc phỏng vấn: “Năm 2026, thái độ của các ngân hàng trung ương toàn cầu đối với vàng đã thay đổi về chất, từ dự trữ thụ động chuyển sang phân bổ chiến lược chủ động.” Chúng tôi đã tổng hợp năm yếu tố chính thúc đẩy sự chuyển đổi này.

1. Rủi ro địa chính trị thúc đẩy làn sóng “phi USD hóa”

Xung đột Nga-Ukraine tiếp diễn, căng thẳng Trung Đông và leo thang chiến tranh thương mại Mỹ-Trung khiến các ngân hàng trung ương xem xét lại tính an toàn của tài sản USD. Tính đến tháng 6/2026, tỷ lệ nắm giữ trái phiếu Mỹ của nước ngoài giảm xuống 23,4%, mức thấp kỷ lục. Thay vào đó là vàng – loại tiền tệ tối thượng không có quốc gia phát hành, không chịu ảnh hưởng của trừng phạt. Thống đốc Ngân hàng Trung ương Ba Lan Adam Glapiński tuần này tuyên bố: “Chúng tôi dự định giảm tỷ trọng USD trong dự trữ ngoại hối từ 45% xuống 30%, đồng thời nâng tỷ trọng vàng từ 12% lên 25%.”

2. Suy giảm tín nhiệm USD và xu hướng “phi USD hóa”

Thâm hụt ngân sách Mỹ tiếp tục mở rộng, năm tài khóa 2026 dự kiến vượt 2,8 nghìn tỷ USD, tổng nợ liên bang đã vượt 40 nghìn tỷ USD. Số liệu mới nhất từ Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) cho thấy, tỷ trọng USD trong dự trữ ngoại hối của các ngân hàng trung ương toàn cầu đã giảm từ 65% năm 2015 xuống 57% năm 2026, mức thấp nhất kể từ năm 1995. Vàng, với tư cách là hàng hóa cứng phi quốc gia, tự nhiên trở thành lựa chọn thay thế. Giáo sư Zheng Yongnian từ Trường Chính sách Công Lý Quang Diệu, Đại học Quốc gia Singapore chỉ ra: “Khi Mỹ lạm dụng quyền bá chủ USD như vũ khí tài chính, các ngân hàng trung ương dùng chân để bỏ phiếu, và vàng là nơi trú ẩn trực tiếp nhất.”

3. Trái phiếu lãi suất âm tràn lan toàn cầu, chi phí nắm giữ vàng biến mất

Tính đến tháng 7/2026, quy mô trái phiếu lợi suất âm toàn cầu đạt 18,5 nghìn tỷ USD, bao gồm nhiều nước phát triển như Nhật Bản, Đức, Pháp. Khi lợi suất trái phiếu dưới 0, việc nắm giữ tiền mặt hoặc vàng lại trở nên hợp lý hơn. Vàng không có rủi ro vỡ nợ, không có rủi ro tín dụng và chi phí lưu trữ rất thấp (khoảng 0,1%-0,3% mỗi năm). Nhà phân tích hàng hóa của Goldman Sachs, Jeffrey Currie, tính toán trong báo cáo ngày 25/7: “Với độ sâu lãi suất âm hiện tại, chi phí cơ hội nắm giữ vàng đã giảm xuống mức thấp nhất kể từ năm 1980, đây là một trong những động lực cốt lõi đẩy giá vàng vượt 3.500 USD.”

4. Đa dạng hóa danh mục tài sản và chiến lược “cân bằng rủi ro”

Lý thuyết danh mục đầu tư hiện đại cho thấy, mối tương quan giữa vàng với cổ phiếu và trái phiếu trong dài hạn luôn dưới 0,2, vàng là tài sản duy nhất có thể chống lại lạm phát, giảm phát và khủng hoảng thanh khoản. Người sáng lập Bridgewater, Ray Dalio, trong lời tựa bản tiếng Trung của cuốn sách “Nguyên tắc 2” xuất bản tháng 7, thẳng thắn: “Trong thời đại cuối chu kỳ nợ và chuyển đổi mô hình, vàng nên chiếm 10% đến 20% danh mục đầu tư.” Nhiều ngân hàng trung ương đang đưa quan điểm này vào khuôn khổ quản lý quỹ tài sản có chủ quyền. Ví dụ, Công ty Quản lý Đầu tư Ngân hàng Trung ương Na Uy (NBIM) tuần này tuyên bố nâng giới hạn phân bổ vàng từ 5% lên 10% và lần đầu tiên đưa vàng vào yếu tố phòng ngừa rủi ro khí hậu.

5. Kỳ vọng quay lại bản vị vàng và gợi ý từ vàng kỹ thuật số

Mặc dù chế độ bản vị vàng kết thúc vào năm 1971, nhưng sự bất mãn với hệ thống tiền tệ tín dụng hiện tại trong những năm gần đây đã dẫn đến việc thảo luận lại khả năng quay lại bản vị vàng. Năm 2025, Ngân hàng Phát triển Mới của BRICS (NDB) từng đề xuất tạo ra đồng tiền thanh toán mới neo theo vàng có tên “BRICS Coin”, mặc dù chưa chính thức triển khai nhưng đã khiến các ngân hàng trung ương cảnh giác. Ngoài ra, các ngân hàng trung ương cũng đang tích cực phát triển tiền kỹ thuật số của ngân hàng trung ương (CBDC), và vàng có thể đóng vai trò là vật neo vật lý cho tiền pháp định kỹ thuật số. Giám đốc Viện Nghiên cứu Tiền tệ của Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc, Mục Trường Xuân, trong bài phát biểu tháng 6 cho biết: “Nhân dân tệ kỹ thuật số không nhất thiết phải neo vào vàng, nhưng vai trò dự trữ phụ trợ của vàng với tư cách là công cụ lưu trữ giá trị đáng được nghiên cứu.”

II. Nhà đầu tư cá nhân học hỏi logic mua vàng của ngân hàng trung ương như thế nào

“Logic mua vàng của ngân hàng trung ương không chỉ áp dụng ở cấp quốc gia mà còn cho nhà đầu tư cá nhân.” Giám đốc điều hành BullionStar, nhà kinh doanh kim loại quý lớn nhất Singapore, Ronan Manly phân tích: “Nhưng nhà đầu tư cá nhân cần lưu ý một số điểm chính.”

1. Thời điểm mua vàng: Vào lệnh ở đỉnh cao vs Chiến lược đầu tư định kỳ

Hiện tại, giá vàng quốc tế ở quanh mức 3.570 USD/ounce, ở vùng đỉnh lịch sử. Nhiều nhà đầu tư lo ngại điều chỉnh. Nhưng lý do các ngân hàng trung ương dám mua liên tục ở đỉnh cao là vì thời hạn đầu tư của họ kéo dài 5-10 năm. Đối với nhà đầu tư cá nhân, nên áp dụng phương pháp “đầu tư vàng định kỳ”, mỗi tháng mua một lượng cố định vàng ETF hoặc vàng tích lũy ngân hàng, san bằng chi phí mua. Trong lịch sử, mặc dù giá vàng giảm từ mức đỉnh 1.920 USD năm 2011 xuống 1.050 USD năm 2015, nhưng những người đầu tư định kỳ vẫn mua liên tục và sau đó thu được lợi nhuận cao hơn khi giá tăng.

2. Cách thức mua vàng: Vàng vật chất vs Vàng giấy vs Quỹ ETF vàng

Các ngân hàng trung ương mua trực tiếp vàng thỏi vật chất vì họ cần lưu trữ dài hạn và không theo đuổi thanh khoản. Nhà đầu tư cá nhân thì lựa chọn dựa trên số vốn và mục đích sử dụng:

  • Vàng thỏi/tiền vàng vật chất: Phù hợp nắm giữ dài hạn, phòng ngừa rủi ro cực đoan, nhưng thanh khoản kém, chi phí lưu trữ cao, phí bảo hiểm (premium) từ 3%-8%.
  • Quỹ ETF vàng: Ví dụ GLD (SPDR Gold Shares), thanh khoản tốt, phí quản lý khoảng 0,4%, phù hợp giao dịch lướt sóng, nhưng tồn tại rủi ro đối tác.
  • Vàng tích lũy ngân hàng: Tương tự đầu tư định kỳ quỹ, điểm vào thấp (1 gram), có thể rút vàng vật chất, phù hợp thói quen nhà đầu tư châu Á.
  • Vàng giấy: Không thể rút vàng vật chất, chỉ ghi sổ, phù hợp nhà đầu cơ lướt sóng nhanh, nhưng không khuyến khích cho bảo toàn dài hạn.

Đáng chú ý, từ năm 2026, nhiều ngân hàng trung ương đã có chính sách ưu đãi cho việc nắm giữ vàng cá nhân. Ví dụ, chính phủ Thái Lan vào tháng 5 đã kéo dài thời gian miễn thuế thu nhập vốn từ giao dịch vàng cá nhân từ 1 năm lên 3 năm, còn Ngân hàng Trung ương Indonesia phối hợp với các cửa hàng vàng địa phương triển khai chương trình “hoàn tiền vàng” khuyến khích người dân đổi trang sức vàng không dùng thành vàng thỏi đầu tư.

3. Lưu ý khi mua vàng: Phòng tránh “bẫy mua vàng”

Khi giá vàng tăng, các vụ lừa đảo và gian lận đầu tư vàng cũng xuất hiện tràn lan. Dưới đây là một số trường hợp phổ biến gần đây:

  • Lừa đảo “vàng bảo đảm lợi nhuận cao”: Tháng 6/2026, một công ty tên “Kim Bảo Đầu Tư” tại Việt Nam hứa hẹn lãi suất 12%/năm để huy động vốn, cuối cùng ôm tiền bỏ trốn, số tiền liên quan vượt 500 tỷ đồng. Nạn nhân chủ yếu là những người tiếp cận qua “cố vấn tài chính” trên mạng xã hội.
  • Vàng thỏi giả: Sử dụng công nghệ “mạ vàng lõi vonfram” để sản xuất vàng thỏi giả, khó phát hiện ngay cả khi cắt bề mặt kiểm tra. Người tiêu dùng nên mua từ các kênh chính thống (như thành viên Sàn Giao dịch Vàng Thượng Hải, cửa hàng vàng được LBMA chứng nhận) và yêu cầu chứng từ mua hàng và bảo hiểm.
  • Hợp đồng chênh lệch vàng (CFD) đòn bẩy quá mức: Cơ quan Quản lý Tài chính Singapore ngày 15/7 đã đưa ra cảnh báo về nhiều công ty môi giới nước ngoài quảng cáo CFD vàng cho khách hàng địa phương với đòn bẩy lên tới 200 lần, rủi ro cực lớn. Nhà đầu tư không nên nhầm lẫn đầu tư vàng với đầu cơ.

III. Phân tích ngành: Làn sóng mua vàng sẽ thay đổi cục diện tài chính toàn cầu như thế nào?

Chiến lược gia kim loại quý toàn cầu của UBS, Joni Teves, viết trong báo cáo mới nhất ngày 27/7: “Làn sóng mua vàng của ngân hàng trung ương không phải hành vi ngắn hạn, mà là sự chuyển dịch cấu trúc do mất niềm tin vào hệ thống tiền tệ hiện tại.” Theo dự báo của bà, đến năm 2028, dự trữ vàng của ngân hàng trung ương toàn cầu sẽ vượt 40.000 tấn, chiếm tỷ trọng từ 15% hiện tại lên 22% tổng dự trữ toàn cầu.

Tác động sâu xa hơn của sự chuyển đổi này thể hiện ở ba khía cạnh: Thứ nhất, vị thế “neo tiền tệ” của vàng ở cấp độ phi chính thức đang dần được phục hồi, có thể tạo ra trật tự tiền tệ quốc tế mới; thứ hai, việc ngân hàng trung ương liên tục mua vào sẽ làm giảm lượng vàng lưu thông trên thị trường, dẫn đến biến động giá vàng tăng cấu trúc; thứ ba, rào cản và chi phí gia nhập thị trường vàng của nhà đầu tư cá nhân có thể tăng lên vì vàng thỏi chất lượng cao bị các tổ chức đầu tư khóa dài hạn.

Đối với nhà đầu tư Đông Nam Á, giá vàng nội địa còn bị ảnh hưởng bởi tỷ giá, thuế và thuế nhập khẩu. Ví dụ, tại Malaysia, tháng 7/2026, Ngân hàng Quốc gia Malaysia giữ nguyên lãi suất, đồng ringgit giảm nhẹ so với USD xuống 4,32, đẩy giá vàng nội địa (tính bằng ringgit) vượt 320 ringgit/gram, lập kỷ lục mới. Các nhà phân tích địa phương khuyến nghị nhà đầu tư có thể xem xét quỹ ETF vàng Malaysia (như Gold ETF MYR) hoặc sử dụng hợp đồng tương lai vàng niêm yết trên sàn Bursa Malaysia để phòng ngừa rủi ro tỷ giá.

IV. Kết luận: Mua vàng không phải là lựa chọn, mà là phòng ngừa

Quay lại câu hỏi cốt lõi “tại sao mua vàng”, câu trả lời chưa bao giờ thay đổi: Vàng là tài sản tài chính duy nhất không tồn tại dưới hình thức nợ của bất kỳ ai. Việc ngân hàng trung ương đồng loạt mua vàng cho thấy một chân lý giản dị – trong biển tiền tệ mênh mông, vàng là con tàu Noah cuối cùng. Đối với nhà đầu tư cá nhân, không cần theo đuổi thời điểm chính xác, mà nên học tư duy dài hạn của ngân hàng trung ương: dùng 5% đến 10% danh mục đầu tư để phân bổ vàng, không phải để kiếm tiền, mà để bảo toàn sức mua khi rủi ro hệ thống ập đến. Như Warren Buffett đã nói tại Đại hội cổ đông Berkshire năm 2026 (mặc dù ông từ lâu không ưa vàng): “Vàng không phải khoản đầu tư tốt nhất, nhưng ai cũng nên có một ít, giống như ai cũng nên có một hợp đồng bảo hiểm vậy.”

(Bài viết được sáng tác bởi VNGOLD Kim loại quý Tài chính, nguồn dữ liệu bao gồm Hội đồng Vàng Thế giới, Cơ quan Quản lý Tài chính Singapore, Ngân hàng Quốc gia Malaysia, báo cáo nghiên cứu của UBS, v.v. Bài viết không cấu thành lời khuyên đầu tư, đầu tư vàng hãy quyết định thận trọng dựa trên khả năng chịu rủi ro của bản thân.)